Film

Filmreview: Aarde der mensen

Bijdrage van Sabina de Rozario
oktober, 2019

Het toneel van de film Bumi Manusia, ofwel Aarde der mensen, is Nederlands-Indië aan het eind van de 20-ste eeuw. Deze 3-uur durende film, voor een deel in het Nederlands gesproken, is de verfilming van het gelijknamige boek van schrijver Pramoedya Ananta Toer en draait sinds 15 augustus in de Indonesische bioskopen.

Bumi manusia filmposter (Falcon Pictures)
Volkslied
Onlangs had ik de eer om deze film te zien tijdens de Balinale op Bali. Een bijzonder jaarlijks filmfestival dat het publiek op de wenken bedient met meer dan 100 artistieke films en documentaires. De producent van Bumi Manusia, aanwezig tijdens de bijzondere vertoning, hoopt dat de film ook in Nederland te zien zal zijn.

Voordat de film begint, moet het publiek verplicht opstaan en meezingen met het volkslied dat door de geluidsinstallatie klinkt. Ook al is dit normaal bij grote events in Indonesië, een deel van het publiek zal ongetwijfeld de wenkbrauwen hebben opgetrokken toen iedereen uit volle borst het Indonesia Raya meezong.

Romantisch Indië
Een indrukwekkende stoomtrein, een school met ambitieuze leerlingen, het levendige straatleven en Hollandse families in prachtige kleding op de voorgalerij. Kleurrijke beelden van het normale leven in Surabaya in 1898 introduceren het verhaal terwijl de voice-over vraagt of het modeniseren van Java naar Europees voorbeeld de oorspronkelijke bewoners eigenlijk wel ten goede komt. De Westerse kijker gaat van een romantische kolonie-beleving naar een gevoel van bewustwording en (eventueel) schuld over het verleden binnen 5 minuten! Deze regisseur weet de kijker wakker te schudden.

Bumi manusia scene Falcon Pictures
Wat hierna volgt is het liefdesverhaal tussen Minke, zoon van een Indonesische regent en de Indische schone Annelies Mellema, dochter van een koloniaal en een nyai. De tortelduifjes is weinig rust gegund als de regent zijn zoon opdraagt de relatie te verbreken, een gemengd huwelijk is niet gewenst. Echter, vaders eis weerhoudt de twee niet en zij trouwen op traditionele wijze.

Felle strijd
Als blijkt dat de Europese wetgeving hun huwelijk niet erkent en Annelies na de dood van haar vader door haar familie in Nederland wordt opgeeist, trekt Minke fel ten strijde. Het liefdesverhaal verandert in een politiek drama, waarbij onder meer het rechtenloze bestaan van de nyai als de oorspronkelijke bewoners wordt onderstreept. Is Minkes onuitputtelijke kracht voldoende, zodat hij en zijn Annelies samen een toekomst kunnen delen in het moderne Indië?

Bumi manusia scene 2 Falcon Pictures
Bumi Manusia is een liefdesverhaal in een romantisch historisch decor of een politieke strijd waarbij min of meer geen winnaars zijn. De keuze is aan de geduldige kijker wat hij of zij wil zien.

Pramoedya Ananta Toer
Schrijver Pramoedya Ananta Toer (1925 – 2006) heeft met zijn boek (1981) enkele gevoelige onderwerpen bloot gelegd, zoals de rechten van de vrouw en in het bijzonder die van de nyaj. De schrijver van Javaanse afkomst wordt gezien als een van de vooraanstaande schrijvers in de archipel. Door zijn politieke betrokkenheid is Pramoedya Ananta Toer meerdere malen in gevangenschap genomen.

Indisch oorlogsverleden in Flat Earth

Flat Earth is een film van filmmaker Monique Verhoeckx over de gecompliceerde relatie tussen vader en zoon. In deze persoonlijke film, de hoofdpersonages zijn gebaseerd op het leven van de opa en vader van de regisseur, onderzoekt de maker het oorlogsverleden van haar voorouders in Indie, die door zwijgen wordt gekenmerkt.

Hoofdpersonage uit Flat Earth

Hoofdpersonage uit Flat Earth

Bekijk hier de trailer van de Flat Earth:

Met haar werk als kunstenaar en filmmaker spreekt Verhoeckx zich uit als de volgende generatie Indischen: ,, Het verleden is altijd aanwezig in het heden. De echo van onuitgesproken oorlogservaringen weerklinkt in stilzwijgen, woede en angst. Deel uitmakend van de derde generatie vroeg ik me af: hoe kan ik het omgaan met onverdraaglijke herinneringen verbeelden?”

Hoe zij de oorlogservaringen heeft vertaald naar het witte doek is te zien in Flat Earth, die draait tijdens het Nederlands Filmfestival in Rotterdam. De film is geselecteerd voor de Gouden Kalf Competitie in de categorie Lange Speelfilm.

Regisseur Verhoeckx is ook maker van de docu Schattenberg(2008), het verhaal van haar Indische moeder die in 1950 werd opgevangen in Kamp Westerbork.

Scene uit Kamp Schattenberg (Treasure mountain)

Scene uit Kamp Schattenberg (Treasure mountain)

Meer info over Flat Earth: http://www.doceyefilm.nl/index.php?page=flat-earth

Tijdens het Nederlands Filmfestival te zien op:
Zondag 28 september om 20:00 in Wolff City (wereld première)
Maandag 29 september om 14:00 in Tivoli Vredenburg
Woensdag 1 oktober om 16:00 in Wolff City