Terug naar de roots

Naar Indonesië is een lapmiddel

Project Tussen twee generaties

Sabina vroeg zich af  (zie publicatie  ,,Het land is deel van jou” ) of de tweede generatie nog wel naar Indonesië wil gaan. Lees hier het antwoord van Evert:

maart 2014

Beste Sabina,

Wat gebeurde er emotioneel met me als ik de foto zie van mijn huis in de wijk Menteng in het oude Batavia? Het is moeilijk om juist die gevoelens van een mengeling van heimwee en weemoed te verwoorden. Want die aanblik van dat huis en die wijk zijn alleen de sleutel die de poort van herinnering aan mijn jeugd daar ontsluit. Die herinnering overspoelt mij met heimwee.

Een huis in Menteng, een wijk in Jakarta

Een huis in Menteng, een wijk in Jakarta

Heimwee naar de tijd dat ik daar woonde en ondanks de gespannen politieke situatie, een onbezorgde jeugd doorbracht. Spelen met vriendjes en vriendinnetjes in de tuin. Kastie, gatrik, vliegeren en noem al die typische Indische spelletjes maar op.

Maar het was altijd eerst na het (warme) eten van een uur tot ongeveer drie uur siësta houden. Dat was door mijn ouders verplicht, want alleen de schoffies waren tijdens die warmste uren van de dag op straat aan het spelen. Dat was voor mij een temptatie, want je hoorde vaak de opgewonden stemmen van andere kinderen buiten en ik moest verplicht slapen.

Pisang goreng
Van slapen kwam natuurlijk niets. Stiekem lezen en om de haverklap zogenaamd naar het toilet. Maar dat was alleen maar om in de dapoer waar de kokkie de lekkernijen aan het klaarmaken was voor de thee, alvast een pisang goreng of iets anders mee te pikken, tot (gespeelde) ergernis van die goeie ouwe kokkie. Want het mensje gunde je dat van harte.

Om drie uur mochten we er dan eindelijk uit en dan was het baden. Als iedereen gebaad was gingen we gezamenlijk in de tuin aan de thee met allerlei lekkernijen. Vaak was er bezoek, maar ik mocht dan al snel toch gaan spelen. Dat ging door tot ongeveer half zes. Dan werd ik binnen geroepen om weer te baden, daarna zaten we met het hele gezin in de zij-of achtergalerij. Om zes uur was het bekende magrib (of zoals we op Batavia zeiden: mengerip). Die korte tropische schemering van een kwartier. Om zes uur nog klaarlichte dag en om kwart over zes nacht.

Die schemering ervoer ik met een dubbel gevoel. Het had iets beklemmends, met al die geluiden van jankriks en tonggerets, maar ik had ook een gevoel van geheimzinnigheid. Na weer een warme maaltijd moest je je dan voorbereiden op het naar bed gaan. Meestal zat je dan met je ouders op de galerij. Soms werd er een toekang aangeroepen met saté of andere lekkernijen. Ik weet nog dat ik stapel was op keraktelor. Zo verliep in die tijd een deel van de dag.

Dat leven bestaat niet meer
Wat is nou het verschil tussen mijn jeugdherinnering van de tijd die ik in Indië doorbracht en de jeugdherinnering van iemand die in Holland zijn jeugd doorbracht? Mijn herinnering gaat over een jeugd die ik doorbracht in een tropisch land en in een samenleving die teloor is gegaan. Dat leven en die samenleving bestaan gewoon niet meer. En het ergste is dat het leven en de samenleving waar wij als Indo van de eerste en tweede generatie zozeer naar terug verlangen, door de mensen in het hier en nu worden verketterd als een verwerpelijke koloniale samenleving, die we maar zo snel mogelijk moeten vergeten!

Bang voor teleurstelling
Naar Indonesië is eigenlijk een lapmiddel. Natuurlijk, je ziet dan weer het land waar je vandaan komt, het is hetzelfde land, maar niet meer de samenleving die je kende. Ik erken dat ik in mijn herinnering het verleden heb geïdealiseerd en dat ik dus altijd teleurgesteld zal zijn als ik nu de nieuwe situatie zou zien. Ik ben een beetje bang voor die teleurstelling. Maar er ligt nog een gevaar op de loer. Er is een kans dat ik, juist omdat ik van gemengd bloed ben, zo veel in Indonesië herken en me zo thuis voel dat ik gedesoriënteerd raak.

Zo is het aankloppen aan die poort van mijn Indische jeugd voor mij vaak een deceptie. Want die poort blijkt vergrendeld, ik kan er niet meer binnengaan. Ik blijf alleen en eenzaam, vervuld van weemoed, achter.

Groet,

Evert

Advertenties

,,Het land is een deel van jou”

Project Tussen twee generaties

De tweede generatie gaat niet graag terug naar Indonesië. Klopt dat eigenlijk wel? Als dat al zo is, waarom is dat zo? In een email vraag ik  aan Evert, een tweede generatie Indo, hoe hij dit ziet en voelt en leg ik hem uit waarom ik dit zo graag wil weten.

 maart, 2014

Beste Evert,

Soms lijkt het wel of de derde generatie onbevangen het vliegtuig richting Indonesië instapt. Zonder veel bijverschijnselen, zonder veel emotie. Ook ik deed dat. Van de tweede generatie kreeg ik reacties zoals; ,,Ik benijd je, je gaat zomaar die kant op.’’ Ik reageerde bijna geërgerd en vol onbegrip dat ,,ze zelf ook konden gaan.’’ ,,Elke dag zijn er vluchten naar Indonesië. Wat let je?’’

Nu weet ik dat ik slecht invoelend was toendertijd, voor hen bestaat ‘zomaar’ niet. Ik heb gemerkt dat iets hen weerhoudt om terug te gaan, maar ik kon me nooit voorstellen wat dat dan was. Daar stonden de ouderen dan, met weggestopte emotie, te luisteren naar een niet begrijpende ratelende derde generatie Indo. Wat onachtzaam van me, denk ik nu.

Van een aantal vrijwilligers van de Indische stichting waar ik voor werkte, kreeg ik voor vertrek naar ‘hun Indië’ een lijstje met gewenste boodschappen mee. Ze wilden ingrediënten en kruiden die niet in Nederland te koop zijn. Verlangden om weer iets tastbaars uit Indië in hun handen voelen, het te koesteren. Een lijstje met emotionele herinneringen dat ik als derde generatie aan hen kon bezorgen. Ik was geroerd door de mooie opdracht.

Kattebelletje van Ome Gerrit

Kattebelletje van Ome Gerrit

Ook kreeg ik opgekrabbelde adressen op een papiertje in de handen gedrukt. De oude school van Ome Gerrit was door hem tot in detail beschreven. ,,Zoek naar de rij palmbomen,’’ zei hij, ,,daarachter staat mijn oude school.’’ Tijdens de zoektocht kwam ik erachter dat die rij bomen na 60 jaar allang moest zijn verdwenen. De school stond er nog, een kleine renovatie ondergaand, moderne blauwe letters op de gevel.

De oude school van Ome Gerrit

De oude school van Ome Gerrit

Jij, Evert, verzocht om een foto van zijn voormalige ouderlijke huis in Menteng, Jakarta. Het huis stond exact op de beschreven plek. Helaas werd het huis verbouwd en was het hek op slot, zodat ik het erf niet kon betreden. Na mijn vakantie zijn de foto’s ervan door jou dankbaar in ontvangst genomen.

Nu wil ik toch weten wat er in je omging toen jij de foto’s van jouw verleden voor je had liggen. Voor mij was het maken van de foto’s een kleine moeite, al was het even zoeken, omdat de naambordjes onlogisch aan het begin van de straat stonden. Was het plezier van jouw kant groot of maakte het je verdrietig? Bracht het je terug naar vervlogen tijden?

Toen ik in jouw straatje liep zag ik je daar als jongetje, al spelend op de weg met de buurtkinderen. Hadden jullie altijd pret eigenlijk? Hoe vaak speelde je op straat of mocht je van je ouders niet te veel buiten hangen? Speelde je met andere Indische en Hollandse kinderen of ook met Indonesische? Als die laatste al bij je in de buurt woonden. En welke spelletjes deden jullie dan?

Misschien vind je het onbelangrijke vragen, maar ik wil alles weten over het leven in het voormalige Indië. Over het straatbeeld en hoe dat is veranderd na de oorlog. Ik wil gaan begrijpen waarom je mij benijd als ik weer eens naar Indonesië ga. Ik wil mijn uiterste best doen om met empathie te reageren als jij zegt dat je nu liever niet teruggaat naar jouw geliefde Indië.

Wil je mij daarbij helpen? Om minder onhandig te zijn tegenover de tweede generatie die alle redenen van de wereld heeft om nooit meer een voet te willen zetten in Indië? Dan ga ik mijn best doen om jullie toch over te halen om ooit nog een keer te genieten van het tropische land waar zoveel herinneringen van jullie bewaard zijn gebleven. Het land is een deel van jou en zij wacht met veel geduld tot je weer voet op haar grond zet.

Ik kijk uit naar jouw antwoord,

Sabina

 Het antwoord van Evert wordt binnenkort op dit platform  geplaatst.